Tất cả những gì bạn cần biết về tinh dịch đồ

Bài viết được kiểm duyệt bởi bác sĩ: Hồ Nguyên Trường

Người viết: Quýt

Định nghĩa về xét nghiệm tinh dịch đồ

Tinh dịch đồ là một công cụ chẩn đoán được sử dụng để đánh giá khả năng sinh sản của nam giới và xác định các nguyên nhân tiềm ẩn gây vô sinh. Phân tích tinh dịch cung cấp thông tin về số lượng tinh trùng, khả năng vận động, hình dạng và các thông số khác cần thiết để nam giới có thể thực hiện thụ thai thành công.

Vì sao nam giới cần thực hiện tinh dịch đồ

Đánh giá khả năng sinh sản:

Tinh dịch đồ đóng vai trò như một công cụ trong việc đánh giá khả năng sinh sản của nam giới, vì nó sẽ phân tích số lượng, khả năng vận động và hình thái của tinh trùng. Trong một nghiên cứu trên tạp chí Biology and Endocrinology đánh giá dựa trên 12.000 mẫu phân tích, cho thấy có đến 50% các trường hợp vô sinh đến từ sự suy giảm về chất lượng lẫn số lượng tinh trùng ở nam giới. 

Xác định nguyên nhân cơ bản của vô sinh:

Nghiên cứu được công bố trên Human Reproductive đã kiểm tra kết quả phân tích tinh dịch của hơn 9.000 nam giới và phát hiện ra rằng các thông số bất thường của tinh trùng có liên quan đến việc tăng nguy cơ di truyền bất thường, chẳng hạn như bất thường nhiễm sắc thể ở tinh trùng. Bên cạnh đó, xét nghiệm tinh dịch còn chỉ ra nhiều vấn đề khác nhau trong quá trình sinh sản ở nam giới, như mất cân bằng nội tiết tố, rối loạn chức năng tinh hoàn, tắc nghẽn đường sinh sản.

Xem thêm: Tất cả những gì bạn cần biết về vô sinh ở nam giới 

Theo dõi tiến độ điều trị:

Phân tích tinh dịch giúp đánh giá các thông số tinh trùng của một người đàn ông đáp ứng với các phương pháp điều trị sinh sản như thế nào. Ví dụ, sau khi trải qua IUI hoặc IVF, phân tích tinh dịch có thể cho biết liệu phương pháp điều trị có ảnh hưởng tích cực đến số lượng, khả năng vận động hoặc hình thái của tinh trùng hay không. Nếu phân tích tinh dịch ban đầu cho thấy các thông số của tinh trùng đang ở dưới mức tối ưu, các bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị cho phù hợp. Ngoài ra, các thông số tinh dịch thu được thông qua phân tích, có thể được sử dụng làm yếu tố dự đoán cho mức độ thành công của quá trình điều trị cho nam giới. 

Phát hiện sớm tình trạng sức khỏe:

Ngoài ra, một trong những lợi ích của xét nghiệm tinh dịch đồ là khả năng phát hiện sớm các tình trạng sức khỏe tiềm ẩn ở nam giới. Sự bất thường trong các thông số của tinh trùng đôi khi có thể là dấu hiệu của các vấn đề sức khỏe tổng thể ngoài khả năng sinh sản. Các dấu hiệu đó bao gồm sự mất cân bằng nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của nam giới chẳng hạn như nồng độ testosterone thấp hoặc nồng độ prolactin tăng cao, từ đó gây ảnh hưởng đến quy trình sản xuất và chất lượng tinh trùng. Bên cạnh đó tinh dịch đồ còn giúp nhận biết tình trạng nhiễm trùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục (Chlamydia trachomatis, ureaplasma urealyticum, …) thông qua sự xuất hiện của bạch cầu > 10^6 /ml tinh dịch.

Xem thêm: Tất cả mọi thứ bạn cần biết về Sùi mào gà

Các xét nghiệm trong tinh dịch đồ cho nam giới thấy điều gì?

Thể tích tinh dịch

Thể tích tinh dịch thường rơi vào khoảng 1,5 đến 5 ml (mL) trong mỗi lần xuất tinh. Khối lượng tinh dịch đóng một số vai trò quan trọng trong quá trình sinh sản, hỗ trợ trong việc phân tán tinh trùng thích hợp trong mỗi lần xuất tinh. Nếu lượng tinh dịch không đủ, sẽ gây ra bất lợi cho sự sống sót của tinh trùng bên trong âm đạo. Ngoài ra, lượng tinh dịch bất thường có thể chỉ ra các tình trạng sức khỏe tiềm ẩn hoặc các vấn đề về khả năng sinh sản. Lượng tinh dịch thấp (hyposepermia) có thể liên quan đến việc giảm khả năng sinh sản. Tình trạng này là kết quả của các yếu tố khác nhau như mất cân bằng nội tiết tố, tắc nghẽn ống dẫn xuất tinh hoặc một số tình trạng bệnh lý. Mặt khác, lượng tinh dịch cao bất thường (hyperspermia) có thể chỉ ra các tình trạng như xuất tinh ngược hoặc rối loạn chức năng tuyến tiền liệt.

Tinh dịch đồ có thể giúp xác định thể tích tinh dịch

Nồng độ tinh trùng: 

Nồng độ tinh trùng được đo bằng số lượng tế bào tinh trùng trên một mililit (mL) tinh dịch. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy nồng độ tinh trùng bình thường thường được xác định là lớn hơn 15 triệu tế bào tinh trùng trên mỗi mL. Ngoài ra, nó còn phản ánh khả năng mà tinh hoàn sản xuất đủ số lượng tế bào tinh trùng, điều cần thiết cho quá trình thụ tinh thành công ở nam giới. Nồng độ tinh trùng cao làm tăng khả năng có thai của đối tác hơn.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ tinh trùng như tuổi tác, lối sống, môi trường, mất cân bằng nội tiết tố, chẳng hạn như nồng độ testosterone thấp hoặc nồng độ prolactin tăng cao, có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và tập trung tinh trùng. Các tình trạng như giãn tĩnh mạch thừng tinh (giãn tĩnh mạch ở bìu), nhiễm trùng, rối loạn di truyền và một số loại thuốc cũng ảnh hưởng đến nồng độ tinh trùng.

Khả năng vận động của tinh trùng: 

Khả năng vận động của tinh trùng được phân thành hai loại chính: khả năng vận động tiến tới và không tiến tới, được sử dụng để mô tả các kiểu chuyển động của tinh trùng trong quá trình xét nghiệm.

Tinh dịch đồ có thể xác định được khả năng di chuyển của tinh trùng

Khả năng vận động tiến tới: sự di chuyển về phía trước của các tế bào tinh trùng theo một đường thẳng hoặc với các chuyển động quét lớn. Những tế bào tinh trùng này thể hiện khả năng di chuyển hiệu quả và có mục đích, cho phép chúng di chuyển qua đường sinh sản nữ để tìm kiếm trứng để thụ tinh.

Khả năng vận động không tiến tới: kiểu di chuyển của tinh trùng bị hạn chế, không đều hoặc không theo một đường thẳng. Các tế bào tinh trùng này có thể biểu hiện các chuyển động ngang, tròn hoặc co giật. Chúng có thể hiện sự di chuyển tiến về phía trước, nhưng lại không hiệu quả. 

Khả năng vận động của tinh trùng được đánh giá thông qua quan sát mẫu tinh trùng bằng kính hiển vi. Một lượng nhỏ tinh dịch được đặt trên một phiến kính và sự chuyển động của tinh trùng được kiểm tra dưới độ phóng đại cao. Theo hướng dẫn của WHO, một mẫu tinh trùng bình thường phải có ít nhất 40% tinh trùng trở lên thể hiện khả năng vận động tiến tới. Khả năng vận động tổng thể, bao gồm cả khả năng vận động tiến tới và không tiến tới, phải lớn hơn 32%.

Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vận động của tinh trùng như bất thường về cấu trúc tinh trùng (hình dạng đuôi hoặc đầu bất thường), mất cân bằng nội tiết tố, nhiệt độ tinh hoàn tăng cao nguyên nhân từ việc tắm nước nóng, tắm hơi hoặc mặc quần lót chật.  

Hình thái tinh trùng: 

Đánh giá hình thái tinh trùng bao gồm kiểm tra hình dạng và cấu trúc của các tế bào tinh trùng dưới kính hiển vi, bằng cách nhuộm và quan sát để xác định những bất thường về hình dạng và cấu trúc của tinh trùng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hướng dẫn đánh giá hình thái tinh trùng phải gồm ít nhất 4% tinh trùng trở lên có hình thái bình thường. Hình thái tinh trùng đóng một vai trò quan trọng trong khả năng sinh sản của nam giới. Kích thước và hình dạng của tế bào tinh trùng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xâm nhập và thụ tinh của trứng. Tinh trùng có hình thái bình thường có cơ hội kết hợp thành công với trứng và thụ tinh cao hơn.

Các bất thường về hình thái tinh trùng được phân loại dựa trên những khác biệt so với cấu trúc bình thường của các tế bào tinh trùng. Các loại bất thường phổ biến bao gồm:

Bất thường ở phần đầu tinh trùng: Sự bất thường này có thể ảnh hưởng đến khả năng tinh trùng bám vào màng trong của trứng. Tinh trùng có đầu to bất thường sẽ gặp khó khăn khi xâm nhập vào trứng. Ngược lại, nếu đầu tinh trùng bị nhỏ bất thường, sẽ không đủ vật chất di truyền hoặc thiếu các enzym cần thiết để thụ tinh.

Bất thường ở phần đuôi của tinh trùng: Tinh trùng gặp bất thường ở đuôi (đuôi cuộn, uốn cong hoặc có nếp gấp) hoặc tinh trùng có hai đuôi, đuôi ngắn có thể làm giảm khả năng vận động và khó bơi theo đường thẳng. 

Bất thường ở phần giữa của tinh trùng: Tinh trùng có phần giữa dày bất thường có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất năng lượng và khả năng vận động của tinh trùng. Còn tinh trùng có phần giữa mỏng có thể thiếu các thành phần cần thiết cho chức năng và khả năng vận động của tinh trùng. Các giọt tế bào chất là những phần nhỏ, còn sót lại của tế bào chất vẫn còn dính vào tinh trùng. Các giọt tế bào chất quá nhiều có thể cho thấy sự trưởng thành không hoàn toàn của tinh trùng và có thể ảnh hưởng đến chức năng của chúng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến hình thái tinh trùng như đột biến gen, lối sống không lành mạnh, tinh hoàn quá nóng, mất cân bằng nội tiết tố, chẳng hạn như nồng độ testosterone thấp hoặc nồng độ estrogen tăng cao. 

Sức sống và khả năng tồn tại của tinh trùng: 

Đây là hai thông số quan trọng được đánh giá trong phân tích tinh dịch để đánh giá sức khỏe và khả năng hoạt động của các tế bào tinh trùng, WHO khuyến nghị sức sống tối thiểu là 58% và khả năng tồn tại là 75%. Các kết quả thấp có thể cho thấy chức năng tinh trùng bị suy giảm, từ đó làm giảm khả năng sinh sản.

Sức sống: Là tỷ lệ tế bào tinh trùng sống trong mẫu tinh dịch. Nó cho biết tỷ lệ tinh trùng đang hoạt động trao đổi chất và có khả năng thực hiện trạng thái sống của chúng như bơi lội và thụ tinh với trứng. Đánh giá sức sống giúp xác định chất lượng tổng thể và khả năng sống sót của tinh trùng.

Khả năng tồn tại: Là khả năng của các tế bào tinh trùng sống sót và duy trì chức năng. Nó đánh giá xem các tế bào tinh trùng có màng tế bào nguyên vẹn và có khả năng duy trì tính toàn vẹn cấu trúc của chúng hay không. Đánh giá khả thi cung cấp thông tin về khả năng phục hồi và tuổi thọ tiềm năng của tinh trùng.

Các thông số khác trong xét nghiệm tinh dịch đồ

Quá trình hóa lỏng:

Sau khi xuất tinh, tinh dịch trải qua một quá trình tự nhiên gọi là hóa lỏng, bao gồm sự phân hủy chất đông tụ giống như gel được hình thành ban đầu. Sự hình thành gel này là do hoạt động của các protein được gọi là protein huyết tương tinh dịch. Chất đông tụ bảo vệ các tế bào tinh trùng trong quá trình xuất tinh và cung cấp một môi trường hỗ trợ sự sống sót của chúng. Hóa lỏng là rất quan trọng vì nó cho phép tinh trùng phân tán và bơi tự do để thụ tinh. Tinh dịch hóa lỏng bình thường thường xảy ra trong vòng 20 đến 30 phút sau khi xuất tinh. Trong thời gian này, tinh dịch dần dần chuyển từ trạng thái đặc giống như gel sang trạng thái lỏng hơn. Thời gian hóa lỏng có thể thay đổi đôi chút tùy theo cơ địa, nhưng quá trình hóa lỏng kéo dài hoặc chậm hơn 1 giờ được coi là bất thường.

Việc đánh giá thời gian hóa lỏng là rất cần thiết vì nó cung cấp thông tin về hoạt động chức năng của tuyến tiền liệt và túi tinh. Các tuyến phụ này đóng góp các chất, bao gồm cả enzym, vào tinh dịch để hỗ trợ quá trình hóa lỏng. Thời gian hóa lỏng chậm hoặc kéo dài có thể biểu hiện rối loạn chức năng hoặc tắc nghẽn ở các tuyến này, dẫn đến khó hóa lỏng tinh dịch.

Một số bệnh nhiễm trùng, chẳng hạn như viêm tuyến tiền liệt hoặc viêm túi tinh, có thể dẫn đến sự thay đổi thành phần của huyết tương tinh và cản trở quá trình hóa lỏng bình thường. Ngoài ra tắc ống phóng tinh hoặc túi tinh, có thể cản trở việc giải phóng huyết tương tinh và ảnh hưởng đến quá trình hóa lỏng, thêm vào đó sự thiếu hụt enzyme tuyến tiền liệt chịu trách nhiệm phá vỡ chất đông máu sẽ khiến quá hóa lỏng không hoàn thiện và ảnh hưởng đến sự di chuyển và chức năng của tinh trùng.

Nồng độ pH: 

Độ pH là một thông số quan trọng đo độ axit hoặc độ kiềm trong mẫu tinh dịch. Mức độ pH của tinh dịch có thể cung cấp thông tin có giá trị về sức khỏe tổng thể và chức năng của hệ thống sinh sản nam giới. Nó được đo trên thang điểm từ 0 đến 14, với độ pH là 7 được coi là trung tính. Phạm vi pH bình thường của tinh dịch thường rơi vào khoảng từ 7,2 đến 8,0 tuy nhiên chúng có thể khác nhau tùy vào trường hợp

Mức độ pH của tinh dịch bị ảnh hưởng bởi sự tiết ra của các tuyến khác nhau trong hệ thống sinh sản nam giới. Yếu tố đóng góp chính cho độ pH của tinh dịch là túi tinh và tuyến tiền liệt. Dịch tiết từ các tuyến này, cùng với các yếu tố khác như chế độ ăn uống và lối sống, có thể ảnh hưởng đến độ pH của tinh dịch.

Độ pH đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường tối ưu cho sự sống và chức năng của tinh trùng. Các tế bào tinh trùng rất nhạy cảm với những thay đổi về mức độ pH. Những thay đổi ngoài phạm vi bình thường có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và sức khỏe tổng thể của chúng. Ngoài ra độ pH cũng tác động đến quá trình hóa lỏng. Nồng độ bất thường sẽ khiến sự phân hủy của tinh dịch đông tụ, dẫn đến thời gian hóa lỏng bị trì hoãn hoặc kéo dài. Chúng ta có thể dựa trên sự thay đổi về nồng độ pH để chỉ ra những tình trạng bệnh tiềm ẩn như nhiễm trùng hoặc viêm ở tuyến tiền liệt hoặc túi tinh,…

Độ pH có tính axit (dưới mức 7): Mức độ pH thấp có thể liên quan đến các tình trạng như viêm hoặc nhiễm trùng ở đường sinh sản nam, nhiễm trùng tuyến tiền liệt (viêm tuyến tiền liệt) hoặc gợi ý tắc nghẽn ống dẫn tinh và ống phóng tinh (nếu đi kèm với tình trạng lượng tinh dịch 1ml sẽ gợi ý tắc nghẽn trong bìu.

Ngoài ra, tinh dịch đồ cũng sẽ giúp xác định số lượng bạch cầu, trong tinh dịch, sự hiện diện của các tế bào bạch cầu giúp tăng khả năng chống nhiễm trùng hoặc viêm nhiễm trong hệ thống sinh sản nam giới. Số lượng bạch cầu trong tinh dịch vượt quá mức bình thường, có thể do những nguyên nhân về nhiễm trùng trong hệ thống sinh sản nam giới, viêm trong cơ quan sinh sản nam giới, và một số yếu tố khác.

Lưu ý khi thực hiện tinh dịch đồ:

Mẫu tinh trùng dùng cho xét nghiệm nên là mẫu tươi, vừa được xuất tinh. Người thực hiện xét nghiệm sẽ nhận một cốc đựng mẫu do phía bác sĩ hay phòng khám cung cấp. Việc xuất tinh nên thực hiện tại nhà vệ sinh phòng khám hay bệnh viện. Nếu lấy mẫu tại nhà, cần đưa lại cho bác sĩ hoặc bộ phận xét nghiệm trong vòng 1 giờ và nên để cốc trong túi áo để duy trì nhiệt độ ấm như trong cơ thể. Lưu ý không xuất tinh vào bao cao su rồi mới chuyển tinh trùng sang cốc vì sẽ làm sai kết quả.

Bên cạnh đó, không quan hệ hoặc thủ dâm trong vòng 2-5 ngày trước khi thực hiện tinh dịch đồ để đảm bảo lượng tinh trùng khi xét nghiệm nhiều nhất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc xuất tinh trong thời gian quá 2 tuần trước xét nghiệm cũng có thể làm kết quả tinh dịch đồ bị kém chính xác. Vì vậy, cần phải lưu ý 2 mốc thời gian dưới đây nhé.

Ngoài ra, không nên uống rượu bia trước khi thực hiện xét nghiệm. Trong trường hợp bạn đang sử dụng một loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào, hãy báo cho bác sĩ về các sản phẩm mà bạn đang dùng nhé.

Hãy báo với các bác sĩ về các loại thuốc mà bạn đang sử dụng nhé

Ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, bổ sung thêm hải sản trong khẩu phần ăn mỗi ngày giúp không chỉ tăng cường dưỡng chất cần thiết mà còn cung cấp thêm nhiều vitamin và khoáng chất, đặc biệt là kẽm, selen rất cần thiết cho việc sản xuất tinh trùng. Xây dựng chế độ tập luyện cơ thể và nghỉ ngơi hợp lý trong vòng 3 tháng trước ngày kiểm tra để có được chỉ số tốt nhất.

Một lời khuyên nhỏ là nên sắp xếp thời gian kiểm tra tinh dịch đồ vào buổi sáng để có được tinh thần thoải mái và lượng tinh dịch nhiều nhất, cũng như là không nên xét nghiệm tinh dịch đồ khi đang trong tình trạng sốt cao hoặc viêm nhiễm ở một vị trí nào trên cơ thể.

Nếu bạn đang có nhu cầu muốn được tư vấn về các tình trạng sức khỏe của bản thân, hãy liên hệ tới Saigon Medicine để được hỗ trợ tư vấn nhé