“Ma thuật” của chanh muối: sự thật khoa học đằng sau những lời đồn thổi (phần 1)

Vì sao “chữa lành tự nhiên” lại hấp dẫn?

Người dân, đặc biệt là những người ít điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế, thường dễ tin vào các phương pháp “tự nhiên”. Lý do là vì:

• Chi phí thấp, dễ tìm kiếm. Quả chanh, hạt muối có mặt trong mọi căn bếp, không tốn kém.

• Tâm lý sợ thuốc Tây. Nhiều người lo ngại tác dụng phụ, nghe những câu chuyện uống thuốc nhiều bị hỏng thận, hỏng gan nên quay sang tin vào mẹo dân gian.

• Ngôn ngữ dễ nghe, dễ tin. Khi một nhân vật tự xưng “thầy chữa lành” nói về món quà của tự nhiên, họ tạo cảm giác gần gũi và an toàn, khác với những thuật ngữ y khoa phức tạp.

Tuy nhiên, sự hấp dẫn không đồng nghĩa với sự thật. Y học hiện đại chưa bao giờ phủ nhận vai trò của thiên nhiên, nhưng luôn đòi hỏi chứng cứ rõ ràng để bảo vệ an toàn cho người bệnh.

Và y học khẳng định - Chanh: món quà thiên nhiên nhưng không phải “thuốc tiên”

Không thể phủ nhận chanh chứa nhiều vitamin C, acid citric, chất chống oxy hoá, có lợi cho sức khoẻ khi dùng điều độ. Các bác sĩ cũng không phản bác việc dùng chanh như một thực phẩm tốt hằng ngày nếu dùng đúng người, đúng thời điểm, đúng cách. Nhưng từ thực phẩm có lợi đến “thuốc chữa bá bệnh” là một khoảng cách rất xa.

Tại sao một số người GERD uống chanh lại thấy dễ chịu?

GERD (trào ngược dạ dày – thực quản) thường khiến bệnh nhân ợ nóng, chua, khó chịu. Một số ít người uống chanh loãng lại thấy dễ chịu hơn. Lý do là:

• Ở một số trường hợp, acid trong dạ dày quá thấp, gây rối loạn tiêu hoá và trào ngược. Khi uống chanh, lượng acid từ bên ngoài giúp tạm thời cải thiện tiêu hoá, giảm ợ hơi.

• Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân GERD có tình trạng dư acid hoặc dạ dày nhạy cảm, uống chanh sẽ làm triệu chứng nặng hơn, thậm chí gây viêm loét. Người có loét dạ dày sẽ có khả năng loét nặng hơn, có thể dẫn tới thủng dạ dày (là một bệnh cảnh cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, có thể dẫn tới tử vong).

Nghĩa là, chanh không phải thuốc trị GERD, mà chỉ trong một số hoàn cảnh đặc biệt mới giúp giảm khó chịu. Nếu dùng sai, nguy cơ chảy máu dạ dày, viêm loét, thủng dạ dày hoàn toàn có thể xảy ra.

Đi ngoài phân đen sau khi uống nước chanh muối không phải là “thải độc”

Một trong những ngộ nhận nguy hiểm là “uống nước chanh muối thải độc nên đi ngoài phân đen”. Thực tế, phân đen có thể là dấu hiệu chảy máu đường tiêu hoá trên, hậu quả của viêm loét dạ dày, loét tá tràng, thậm chí ung thư dạ dày. Acid trong chanh khi dùng quá nhiều có thể ăn mòn niêm mạc, gây xuất huyết tiêu hoá.

Vì vậy, coi phân đen là “dấu hiệu thải độc” là sự ngộ nhận cực kỳ nguy hiểm, có thể khiến người bệnh chậm trễ đi khám, bỏ lỡ thời điểm điều trị, chớ nên xem thường.

Vì sao chanh giúp một số người mệt mỏi thấy khoẻ hơn?

Một số người sau khi mệt mỏi, uống nước chanh loãng có cảm giác tỉnh táo. Lý do là vì:

• Vitamin C và kali (dù không nhiều) trong chanh giúp điều chỉnh cân bằng điện giải, cải thiện cảm giác uể oải.

• Vị chua kích thích tuyến nước bọt, tăng tiết dịch vị, tạo cảm giác dễ chịu.

Tuy nhiên, cảm giác này chỉ là tạm thời. Nếu mệt mỏi xuất phát từ thiếu máu, bệnh tim, bệnh thận, bệnh tự miễn hoặc ung thư… thì chanh không thể giải quyết tận gốc.

Chanh và huyết áp – vì sao có người thấy lợi?

Một số nghiên cứu cho thấy, acid citric và kali trong chanh có thể góp phần giãn mạch nhẹ, lợi tiểu, từ đó hỗ trợ giảm huyết áp ở một số người. Nhưng tác dụng này rất hạn chế và không thể thay thế thuốc hạ áp.

Người bệnh cao huyết áp nếu bỏ thuốc theo lời “truyền miệng” để uống chanh, không kiểm soát huyết áp kĩ lưỡng sẽ đối diện nguy cơ đột quỵ não, suy tim, nhồi máu cơ tim, suy thận cấp, hậu quả nặng nề cho bản thân người bệnh và gia đình của họ.

Chanh và bệnh thận: khi nào lợi, khi nào hại?

Đúng là trong một số trường hợp sỏi thận, uống nước chanh loãng có thể giúp tăng citrate niệu, kiềm hoá nước tiểu, hạn chế kết tinh sỏi canxi. Nhưng điều này chỉ đúng với một nhóm nhỏ bệnh nhân và luôn cần theo dõi chức năng thận.

Ngược lại, với bệnh nhân suy thận nặng, giai đoạn trễ, việc uống quá nhiều chanh có thể gây rối loạn điện giải, toan chuyển hoá, tăng kali máu: một biến chứng có thể gây ngừng tim.

Do đó, chanh không phải phương thuốc tốt cho mọi bệnh thận. Việc sử dụng phải rất cẩn trọng, tuỳ từng tình trạng bệnh và luôn có chỉ định của bác sĩ.

Những trường hợp nào không nên dùng chanh?

Có nhiều tình huống, chanh có thể trở thành “chất độc”:

• Người bị loét dạ dày – tá tràng, trào ngược nặng do tăng acid dịch vị khi dùng chanh sẽ có nguy cơ xuất huyết tiêu hoá.

• Người có suy thận giai đoạn cuối dễ dẫn tới rối loạn điện giải.

• Người có men răng yếu hoặc viêm loét miệng, acid citric trong chanh có thể gây mòn răng, đau rát.

• Người đang dùng thuốc kháng đông hoặc một số thuốc tim mạch: chanh có thể tương tác, ảnh hưởng đến tác dụng thuốc.

Điều quan trọng người dân cần nhớ là: không có một thực phẩm nào phù hợp với tất cả mọi người.

Không có bài thuốc nào trị bá bệnh

Cần nhấn mạnh rằng không một loại thực phẩm hay dược liệu nào có thể chữa khỏi mọi bệnh. Các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh thận, tim mạch, ung thư,... chỉ có thể kiểm soát tốt khi người bệnh thực hiện một lối sống khoa học, như:

• Ăn uống cân bằng, hạn chế muối, đường, chất béo xấu, tăng cường rau và trái cây.

• Vận động thường xuyên theo khả năng của mình.

• Duy trì cân nặng hợp lý, không để quá thừa hoặc thiếu cân.

• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia và các chất kích thích.

• Duy trì lối sống tĩnh tại, tập thiền định, yoga, kết nối với các mối quan hệ tích cực để giữ tâm bình thản.

• Khám sức khoẻ định kỳ, tuân thủ điều trị theo chỉ định bác sĩ.

Chanh có thể là một phần nhỏ trong lối sống lành mạnh, nhưng không bao giờ thay thế được toàn bộ phác đồ điều trị đã được dày công nghiên cứu.