Các phương pháp tán sỏi thận hiện nay: ưu nhược điểm

Khi nào cần tán sỏi thận ?

Không phải cứ có sỏi trong thận là phải can thiệp ngay. Bác sĩ sẽ đánh giá nhiều yếu tố trước khi quyết định, bao gồm kích thước viên sỏi nhỏ hay to, vị trí của sỏi nằm ở đâu trong thận, sỏi có gây triệu chứng như đau lưng, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc sốt hay chưa, và đặc biệt là đường tiểu có bị tắc lại trong thận hay không. Trường hợp vừa tắc vừa nhiễm trùng là rất nguy hiểm và cần xử lý khẩn cấp.

1. Sỏi nhỏ hơn khoảng 1 cm

Hai lựa chọn hay được cân nhắc:

• Có thể điều trị bằng cách tán sỏi từ bên ngoài cơ thể, tức là dùng máy bắn sóng vào viên sỏi để làm sỏi vỡ nhỏ và sau đó các mảnh này sẽ được đi tiểu ra ngoài.
   
• Một lựa chọn khác là đưa ống nội soi nhỏ từ đường tiểu đi ngược lên tới thận và phá sỏi thành bụi li ti ngay tại chỗ. 

Việc chọn cách nào còn tùy vào việc viên sỏi đang ở vị trí dễ rơi xuống và thoát ra hay đang nằm ở góc thấp trong thận (vị trí thấp thường khó thoát mảnh sỏi), và cũng phụ thuộc sỏi mềm hay quá cứng.

Gặp sỏi 10mm sẽ như thế nào ? 

2. Sỏi khoảng 1 – 2 cm

Lúc này đa số bác sĩ sẽ ưu tiên đưa ống nội soi nhỏ từ đường tiểu đi lên tới thận để phá trực tiếp.
Một số trường hợp vẫn có thể dùng sóng từ bên ngoài, nhưng tỉ lệ sạch sỏi sau 1 lần thường thấp hơn.

Nếu viên sỏi cứng, có nhiều viên, hoặc thận của bạn có cấu trúc khó, bác sĩ có thể đề nghị chọc lỗ nhỏ ở lưng để lấy sỏi ra luôn thay vì đi đường dưới.

3. Sỏi to hơn 2 cm hoặc sỏi lan nhiều nhánh khắp trong thận

Với sỏi lớn như vậy, cách hiệu quả nhất thường là chọc một lỗ nhỏ ở vùng lưng, đưa ống vào thẳng thận và lấy sỏi ra trực tiếp.
Cách này thường giúp sạch sỏi trong một lần, kể cả sỏi to hoặc kiểu “sỏi san hô” (tức là sỏi to, chiếm nhiều góc trong thận như rễ cây bám đầy).

Trong những trường hợp rất phức tạp, khi sỏi nằm rải rác ở nhiều vị trí khác nhau trong thận, bác sĩ có thể thực hiện cả hai cách trong cùng một lần: vừa đưa ống nội soi nhỏ từ đường tiểu đi lên tới thận để phá sỏi từ bên trong, vừa chọc một lỗ nhỏ ở vùng lưng để tiếp cận trực tiếp và lấy sỏi ra. Mục tiêu của việc làm kết hợp như vậy là gom sỏi sạch hơn chỉ trong một lần điều trị, hạn chế phải lặp lại nhiều lần.

Dấu hiệu nguy hiểm: khi nào phải đi viện ngay?

Nếu có sỏi mà bạn gặp các dấu hiệu sau đây:

• Đau lưng, đau hông dữ dội, đột ngột.
   
• Sốt cao, rét run.
   
• Đi tiểu rất ít hoặc gần như bí tiểu.

Đây có thể là tình trạng tắc đường tiểu kèm nhiễm trùng nặng.
Trường hợp này là cấp cứu. Cần tới bệnh viện để làm thông đường tiểu trước, giải áp quả thận. Chỉ sau khi đã ổn tình trạng nhiễm trùng thì mới tính chuyện tán sỏi.

Tuyệt đối không chờ ở nhà trong trường hợp này.

4 phương pháp tán sỏi

Tán sỏi là một trong những phương pháp điều trị sỏi thận – sỏi tiết niệu phổ biến hiện nay, giúp loại bỏ sỏi hiệu quả mà vẫn ưu tiên ít đau, ít xâm lấn và hồi phục nhanh. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng áp dụng giống nhau: tùy vị trí sỏi, kích thước, mức độ ứ nước hay nhiễm trùng mà bác sĩ sẽ chỉ định cách phù hợp.

4 phương pháp tán sỏi hiện nay

Cách 1. Tán sỏi bằng sóng từ bên ngoài cơ thể

• Ưu điểm:
  Cách tán sỏi bằng sóng từ bên ngoài cơ thể không cần rạch da nên không có vết cắt, nhiều người có thể về trong ngày mà không phải nằm viện lâu. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với những viên sỏi nhỏ (thường dưới khoảng 1 – 1,5 cm), sỏi không quá cứng và nằm ở vị trí thuận lợi để các mảnh sỏi sau khi vỡ có thể thoát ra ngoài theo đường tiểu.
   
• Nhược điểm:
  Đôi khi cần làm 2–3 lần mới sạch hoàn toàn. Khi sỏi bị phá nhỏ và đi ra ngoài, người bệnh có thể tiểu ra máu nhẹ hoặc đau quặn tạm thời. Phương pháp này cũng kém hiệu quả nếu viên sỏi quá cứng, quá to hoặc nằm ở vị trí thấp trong thận khiến mảnh sỏi khó thoát xuống. Ngoài ra, phụ nữ đang mang thai và những người bị rối loạn đông máu nặng thường không được áp dụng cách này.

Cách 2. Đưa ống nội soi nhỏ từ đường tiểu đi lên tới thận để phá sỏi

Bác sĩ đưa một ống mềm, rất nhỏ, từ chỗ đi tiểu → bàng quang → lên ống dẫn nước tiểu → vào tới thận.
Khi vào được tới viên sỏi, bác sĩ dùng năng lượng (tia laser thế hệ mới) bắn sỏi ra thành bụi mịn.

• Ưu điểm:
  Phương pháp đưa ống nội soi nhỏ từ đường tiểu đi lên tới thận để phá sỏi rất phù hợp với những trường hợp sỏi kích thước vừa, khoảng 1 – 2 cm. Cách này có thể xử lý được cả những viên sỏi nằm ở vị trí khó bên trong thận, kể cả các góc thấp mà việc tán sỏi từ bên ngoài cơ thể thường khó làm sạch. Người bệnh thường hồi phục nhanh, có thể về sớm, và nguy cơ chảy máu nặng nhìn chung thấp.
   
• Nhược điểm:
  Nếu viên sỏi quá lớn (trên 2 cm), đôi khi không thể làm sạch hết trong một lần mà cần hẹn thêm lần sau. Phương pháp này vẫn có nguy cơ gây sốt sau thủ thuật nếu trong đường tiểu vốn đã có vi khuẩn trước đó. Ngoài ra, ở một số cơ sở, chi phí dụng cụ dùng trong phương pháp này có thể cao hơn so với các cách khác.

Cách 3. Chọc lỗ nhỏ ở vùng lưng để lấy sỏi trực tiếp

Bác sĩ sẽ rạch một lỗ nhỏ ở vùng lưng (nhỏ hơn nhiều so với mổ truyền thống). Từ lỗ đó, đưa ống vào trong thận, nhìn trực tiếp viên sỏi, tán ra và hút, lấy ra ngoài ngay lúc đó.

Có phiên bản lỗ chọc “nhỏ hơn nữa” so với trước đây, giúp giảm chảy máu hơn và hồi phục tốt hơn ở một số người (ví dụ người thừa cân).

• Ưu điểm:
  Cách chọc một lỗ nhỏ ở vùng lưng để đưa dụng cụ vào thận và lấy sỏi ra trực tiếp là lựa chọn hàng đầu cho những trường hợp sỏi lớn hơn 2 cm hoặc sỏi lan nhiều nhánh trong thận. Phương pháp này thường giúp làm sạch sỏi gần như ngay trong một lần, không phải đi đi về về nhiều buổi. Ngay cả những viên sỏi rất to hoặc rất cứng mà các cách nhẹ hơn khó xử lý cũng có thể được lấy ra nhờ cách này.
   
• Nhược điểm:
  Mặc dù chỉ là một lỗ nhỏ, đây vẫn là thủ thuật có đường đi thẳng vào thận nên mức độ can thiệp cao hơn so với các phương pháp nhẹ hơn. Người bệnh có thể gặp các vấn đề như chảy máu, sốt hoặc đau sau thủ thuật, và thường cần nằm viện theo dõi lâu hơn so với cách đưa ống nội soi từ đường tiểu đi lên tới thận.

Cách 4. Kết hợp cả đường dưới và đường lưng cùng lúc

Trong những ca quá phức tạp, bác sĩ có thể làm hai hướng cùng lúc, trong cùng một lần:

• Ưu điểm:
  Phương pháp kết hợp cả đường dưới và đường lưng cùng lúc đặc biệt hữu ích trong những trường hợp sỏi quá phức tạp, khi sỏi to, nhiều viên và nằm rải rác ở nhiều góc khác nhau trong thận. Trong một lần can thiệp, một bác sĩ sẽ luồn ống từ đường tiểu đi ngược lên tới thận để phá sỏi từ bên trong, trong khi bác sĩ khác chọc một lỗ nhỏ ở vùng lưng để tiếp cận trực tiếp và lấy sỏi ra. Hai hướng làm việc cùng lúc giúp dọn sỏi sạch hơn chỉ trong một lần, tăng cơ hội hết sỏi và giảm nguy cơ phải quay lại làm thêm nhiều lần.
   
• Nhược điểm:
  Cách này đòi hỏi đội ngũ bác sĩ có tay nghề cao và hệ thống máy móc đầy đủ, nên không phải nơi nào cũng thực hiện được. Thời gian thực hiện cũng có thể lâu hơn so với các phương pháp tán sỏi đơn lẻ.